Met afstand goed onderwijs

door Clare Brouwer

De nieuwe lockdown. We zagen hem van mijlenver aankomen en toch is het even slikken. Wij, de kinderen en ik, vinden stiekem dat we het niet verdiend hebben. Ook al moeten we niet zeuren: kerngezond en wonend in een huis waar ieder kind een eigen kamer met bureau heeft. Dus als moeder benadruk ik dat we het goed hebben. Wij kunnen dat aan: thuisscholen. 


Omdat op de basisschool van de jongste twee een corona brandhaard bleek, waren ze al een paar dagen eerder thuis dan officieel moest. Een paar dagen eerder thuisscholen dus. De zin en werklust ontbrak, het was ploeteren. Wat al bleek uit de eerste lockdown is dat er niet één juiste manier is die werkt bij thuisonderwijs. Onze drie kinderen reageerden destijds volledig verschillend op de nieuwe, soms wat chaotische leersituatie. Dochter A bleek een turbo te zijn in motivatie en strenge zelfdiscipline. C miste haar vrijheid en vriendinnen; roste in stilte (niet onverdienstelijk) door haar schoolwerk om daarna uitgebreid de tijd te nemen om te chatten, hangout-en en snappen. En M vond thuis een hoop rust en daardoor tijd om na te denken. Hij weigerde deel te nemen aan meets met zijn klas en op een paar chats met juf na, werkte hij volledig autonoom.

 Verschillende ervaringen in een notendop. Inmiddels zijn ze alle drie een half jaar ouder en een groep/school hoger. En corona-moe, want dat heeft deze tweede lockdown als belemmerende factor: de zin is weg. We zullen met zijn allen opnieuw deze periode moeten doorkomen. Hopende dat het blijft bij de twee weken na de kerstvakantie die Mark Rutte ons beloofde. 

Onze drie kinderen zijn geen afspiegeling van een klas. Als leraar zit je met zo’n 30 kinderen die allemaal én verschillend reageren, én een andere thuissituatie hebben én verschillende begeleiding krijgen. Ga daar maar eens aanstaan. Wat voor de één werkt, werkt averechts bij de ander. Er is een kleine overlapping met het gewone onderwijs, maar dan met een grote handicap: je kunt de leerling niet zien, aanraken of observeren. Je communicatiemiddelen zijn beperkt en je voelsprieten signaleren maar een klein gedeelte. Hoe pak je goed onderwijs dan aan?

Alles begint met aanpassen aan de situatie. Elke school zal zijn eigen regels moeten opstellen; dit is maatwerk. 
Wel is het goed om schoolbreed dezelfde regels te hanteren, waar ouders en kinderen van op de hoogte zijn. Communiceer deze schoolbrede regels samen met de klassenregels via de School App.

Leg eens op tafel wat er al is aan (digitale) hulpmiddelen. Is er voor elke leerling een Chromebook aanwezig? Welke hulpmiddelen moeten verstrekt worden aan de kinderen zodat ze hun werk kunnen doen (etui, schrijfschrift, rekenschrift, wisbordje en zeker in de onderbouw extra knutselspullen). Plan via Social Schools een uniek afhaalmoment in voor leerlingen zodat er geen massale toestroom is om spulletjes te halen. Zorg ook voor een kort en duidelijk contract of uitleen-bewijs wanneer kinderen een tablet of Chromebook van school lenen.

Communiceer goed hoe online-lessen verlopen. Kunnen kinderen zelf inloggen via Teams, Meet of Zoom? Zorg dat je zelf ook kennis hebt over hoe het werkt, zodat je ouders die het niet begrijpen kunt helpen. Vind je dat lastig, spreek dan met een collega af om stand-by te staan voor de technische vragen.

Wat is de dagindeling

Start elke dag om 8.30 uur met een opening. Het is belangrijk om contact met de leerlingen te houden. Maar ook dat leerlingen zich onderling verbonden blijven voelen.Een dagopening is daar een mooi moment voor. Is de schooldag afgelopen als de leerling zijn werk af heeft, of kies je ervoor om gezamenlijk te eindigen met een dagafsluiting? Die dagafsluiting is een leuk, soms lollig, melig of interessant moment, waarop je emoties bij leerlingen zo goed kunt aflezen: zowel individueel (5 minuten per kind) als groep: moeheid, verwarring, schouders omhoog of juist laag etc.

Zorg ervoor dat je jouw instructies de dag vooraf verstuurt. Veel ouders werken en hebben ‘s ochtends geen tijd om dit uit te zoeken of over te dragen aan de oppas. 

Hanteer dagelijks vaste tijden voor instructie-lessen zodat leerlingen zelf onthouden wanneer ze een meet hebben of anderen hen daarbij kunnen helpen. Richt de camera tijdens instructie op jezelf, met achter jou het digibord. Zo kunnen leerlingen instructies meelezen tijden de uitleg.

Spreek met de klas de regels af over gebruik van camera (bijvoorbeeld altijd aan) en muten (op stil zetten) van geluid. Zijn er regels voor uiterlijke verzorging (bijvoorbeeld niet in pyjama) of omgevingsgeluid? Wijs ouders erop dat lessen volgen met oortjes of koptelefoon veel rust geeft, zeker wanneer kinderen geen eigen werkruimte hebben. Mag er de hele dag onderling gechat worden of tijdens bepaalde uren? Wanneer is er pauze en is die gezamenlijk? Is de leraar bereikbaar voor vragen tot het einde van de lesdag? Wanneer je hier duidelijk over bent, scheelt dat veel vragen tijdens de schooldag.

Hoe zit het met kinderen die extra instructie nodig hebben en met de meerkunners. Hoe verlopen de zorgtaken die sommige kinderen nodig hebben. Ben je in de vorige periode kinderen uit het oog verloren, laat ze dan naar school komen. Je bent er toch en dat geeft voor sommige kinderen meer rust. Werken de onderwijsassistenten gewoon door? Communiceer hierover met de ouder(s).

Welk programma volgt de onderbouw. Hoeveel contactmomenten zijn er online (bijvoorbeeld elke dag een dagopening met voorlezen). Hoe jonger de kinderen, hoe meer werk er vaak is voor ouders. Communiceer dus goed de verwachtingen die je hebt. 

Wat wordt er na schooltijd van een leerkracht verwacht. Hoe gaan de werkbesprekingen, bouw-overleggen en IB-overleggen? 

Als leerkracht kom je voor uitdagingen te staan die anders zijn dan wanneer je de groep dagelijks in de ogen kan kijken. Daarnaast wordt de rol van ouders anders. 

De driehoek ouder-kind-school verandert. Als leerkracht hoop je dat ouders begeleiding kunnen bieden. Maar dat betekent dat ouders ook moeten weten wat er van hen verwacht wordt. Stel de verwachtingen niet te hoog. Het is voor iedereen een lastige periode, met besmettingen of zieken, zakelijke tegenslagen en het aanpassen aan met zijn allen thuis zitten. Dan kom je niet altijd tot grote prestaties. Als leraar heb je een leidende rol en houd je contact met alle gezinnen. Goede communicatie, updates, weekberichten en persoonlijke telefoontjes of meets zijn ontzettend belangrijk en waardevol in deze periode. Social Schools kan daarbij helpen. 

Welke vakken en lessen zijn noodzakelijk en welke kunnen tijdens deze periode geschrapt worden? Er zullen sterke lessen zijn die online hun doel missen. De hoeveelheid leerstof in deze nieuwe situatie is niet gelijk aan de oude. Dus stel je doelen voor de komende periode opnieuw. Differentieer door doelen op verschillende wijze weer te geven/aan te bieden in het portfolio van Social Schools

Voor goed onderwijs op afstand zijn er vier zaken die je helpen om de stof over te brengen:

Wat wil je ze leren?

Created with Sketch.

Kinderen in een thuissituatie hebben veel meer afleiding en vaak minder structuur. Door van tevoren duidelijk te maken aan ouders en kinderen wat ze moeten leren (doel), geef je houvast. 

Hoe doe je dat?

Created with Sketch.

Probeer niet hele uitgewerkte presentaties op het digibord te zetten. Door stappen langzaam uit te werken ontstaat er begrip. Dus schrijf de sommen en verbanden tijdens de les uit, niet van tevoren.

Hoe zorg je dat ze leren?

Created with Sketch.

Net als jij schrijft op het bord, vraag je dat ook aan je leerlingen. Laat ze meeschrijven in een schriftje tijdens de uitleg, zodat ze geconcentreerd bezig zijn. Na de uitleg kan je herhalingsvragen stellen. Een leerling die zelf kan uitleggen is beter in staat te onthouden. 

Hoe krijg je zicht op wat ze daadwerkelijk leren?

Created with Sketch.

Na de uitleg kun je de leerlingen beurten geven en laten herhalen. Vragen stellen helpt om een actieve houding bij leerlingen te krijgen.

Naast de leerdoelen is het ook belangrijk om afwisseling in de lessen aan te brengen. Bedenk leuke knutselopdrachten, tekenles, online schoolreisjes, een voorleeswedstrijd of een themales waarin kinderen in groepjes kunnen werken. Online les krijgen is een stuk vermoeiender dan in een normale schoolklas. Denk niet alleen aan mogelijke achterstanden, maar ook aan het welzijn van de kinderen.


De kwaliteit van onderwijs zal deze periode nooit hetzelfde zijn als wanneer de kinderen in de klas aanwezig zijn. De ongelijkheid in thuissituaties speelt mee, de concentratie van kinderen wordt getest en de kunst om zelfstandig te werken wordt voor velen (te vroeg) op de proef gesteld. Probeer positief te blijven. Ook naar ouders toe. 

Focus op wat wel lukt, in plaats van te kijken naar werk dat niet af is of fouten die gemaakt worden. Er is veel te leren in deze bijzondere periode en dat staat niet allemaal in boeken. De wereld is niet maakbaar, maar je kunt wel zorgen dat leerlingen het positieve eruit halen. 


Clare Brouwer is tekstschrijver en moeder van 3 kinderen: (A. 12 jaar, brugklas; C. 11 jaar, groep 8 en M. 9 jaar, groep 6). Samen met haar partner woont ze in de kop van Noord-Holland.